De beukenhaag is een van de meest geplante haagplanten in Nederland, en niet zonder reden. Hoewel de beuk technisch gezien bladverliezend is, houdt hij het dorre blad de hele winter vast en biedt daarmee toch privacy. Dat maakt hem een tussenoplossing tussen een groenblijvende heg zoals taxus en een haag die helemaal kaal komt te staan.
| Botanische naam | Fagus sylvatica |
|---|---|
| Nederlandse naam | Beuk, groene beuk, beukenhaag |
| Familie | Fagaceae |
| Type | Bladverliezende haagplant, maar houdt het dorre blad in de winter vast |
| Eindhoogte als haag | Tot ongeveer 4 meter |
| Groei per jaar | 30 tot 60 cm |
| Standplaats | Zon en halfschaduw, minstens vier uur zon per dag |
| Grondsoort | Goed doorlatende grond, zand en lichte klei, niet te zwaar |
| Water | Matig vochtig, beuk verdraagt natte voeten slecht |
| Winterhardheid | Winterhard in heel Nederland |
| Blad in de winter | Bruin en dor, blijft grotendeels hangen tot het uitloopt in het voorjaar |
| Plantafstand | 3 tot 6 per meter, afhankelijk van plantmaat |
| Snoeimoment | Eind mei of begin juni, tweede beurt in september |
| Giftig | Beuk hoort niet tot de bekend giftige tuinplanten; bij twijfel over kinderen of huisdieren raadpleeg het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum |
| Veelvoorkomende plaag | Beukenbladluis |
Waarom een beukenhaag in de winter bruin blijft
De eigenschap dat de beukenhaag zijn bruine winterblad vasthoudt heet marcescentie. Het dorre blad blijft grotendeels zitten tot de nieuwe knoppen in het voorjaar uitlopen en het oude blad afduwen. Dat geeft het hele jaar door beschutting en een zekere mate van privacy, terwijl de haag toch bladverliezend is en dus ook geen groenblijver zoals taxus of buxus.
Deze eigenschap werkt alleen goed bij regelmatig gesnoeide hagen en jonge takken. Een oude, verwaarloosde beuk met dikke takken laat het blad in de herfst wél vallen, net als een vrijstaand beukenboompje dat doet. Het is dus de combinatie van snoeien en de jeugdigheid van het hout die ervoor zorgt dat een beukenhaag dicht blijft. Daarom zie je bij goed onderhouden hagen dat bruine bladscherm de hele winter, terwijl een ongesnoeid stuk in februari kaal staat.
Dat winterblad is aanvankelijk goudbruin en kleurt later mat geelbruin tot lichtbruin. Het ritselt bij wind, wat sommige mensen als storend ervaren en anderen juist als rustgevend. In elk geval blijft de haag dicht genoeg om inkijk te beperken, al is het resultaat niet vergelijkbaar met een echte groenblijvende haag.
Beukenhaag of haagbeuk: het verschil
De vraag of haagbeuk hetzelfde is als beukenhaag komt heel vaak voor. Het antwoord is nee: de beukenhaag (Fagus sylvatica) en de haagbeuk (Carpinus betulus) behoren tot twee verschillende plantenfamilies, respectievelijk Fagaceae en Betulaceae, en verschillen op de punten die er in een tuin toe doen. Het belangrijkste verschil zit in het winterblad: de beuk houdt zijn dorre blad vast, de haagbeuk laat alles vallen en staat in de winter kaal.
Het tweede verschil zie je aan het blad zelf. Haagbeukblad is spits met een duidelijk gezaagde rand en diep zichtbare nerven die het blad een gerimpeld uiterlijk geven. Beukenblad is gladder en glanzend met veel minder opvallende nerven en een gave, iets golvende rand. In de zomer is het verschil direct zichtbaar als je beide soorten naast elkaar legt.
Een derde verschil dat in de praktijk vaak de doorslag geeft, is de grondtolerantie. Haagbeuk kan beter tegen natte en zware kleigrond, terwijl beuk daar slecht tegen kan en op natte grond wortelrot ontwikkelt. Staat je tuin op zware klei of staat er regelmatig water, dan is haagbeuk de veiligere keuze. Op lichte, goed doorlatende grond kun je kiezen: wil je een haag die ook in de winter dicht is, kies beuk; maakt dat niet uit en wil je de minste zorgen over grondsoort, kies haagbeuk.
Snoeien
De eerste snoeibeurt voor een beukenhaag plan je eind mei of begin juni, dus vóór de langste dag. Op dat moment is de eerste groeispurt voorbij en het nieuwe hout nog niet verhard. De tweede beurt volgt in september, voordat het blad begint te verkleuren. Die timing is belangrijk: te laat snoeien geeft nieuwe scheuten die de vorst niet halen en dan afsterven, wat lelijke bruine plekken oplevert.
Haagbeuk wordt in de praktijk vlak na Sint-Jan (24 juni) gesnoeid en beuk dus iets eerder. Heb je beide hagen in de tuin, dan weet je dat het niet hetzelfde moment is. De beuk krijgt zijn eerste beurt als het blad net volgroeid en nog fris groen is, de haagbeuk kan een paar weken later.
Snoei een beukenhaag vanboven iets smaller dan vanonder, zodat licht de onderste takken bereikt. Dat voorkomt kale plekken onderin. Een handheggenschaar geeft het netste resultaat en beschadigt het blad minder dan een motorheggenschaar, maar bij lange hagen is dat natuurlijk niet altijd praktisch. Snoei nooit bij vorst en niet in volle zon op een hete dag, want dan verbrandt het vers gesneden blad.
Plantafstand en aanplant
De plantafstand voor een beukenhaag ligt tussen de 3 en 6 planten per meter, afhankelijk van de plantmaat. Kleine maten van 40 tot 60 centimeter plant je dichter op elkaar, rond de 5 tot 6 per meter. Grotere maten van 80 tot 120 centimeter kun je ruimer zetten, 3 tot 4 per meter. Te dicht planten kost geld zonder een dichtere haag op te leveren, want de planten gaan elkaar na een paar jaar toch verdringen.
Plant in de herfst of het vroege voorjaar, als de grond vochtig is maar niet bevroren. Graaf een sleuf in plaats van losse gaten, dat geeft een rechte lijn en een gelijkmatige grondverbetering. Werk compost door de ondergrond als die arm is, maar overdrijf niet: beuk groeit op matige grond prima en te veel voeding geeft week hout dat gevoelig is voor vorst en ziekte.
Geef na het planten flink water en houd de eerste zomer de grond licht vochtig. Beuken wortelen vrij ondiep en een uitgedroogde jonge plant herstelt traag. Mulch de voet van de haag met een laag bladcompost of gehakseld hout, dat houdt vocht vast en onderdrukt onkruid.
Beukenbladluis
De beukenbladluis is de meest voorkomende plaag op beukenhaag. Deze wordt in de volksmond vaak wolluis genoemd vanwege de witte wasdraden die de luizen afscheiden, maar het is een bladluissoort en geen echte wolluis. Dat onderscheid klinkt technisch, maar het verklaart waarom bestrijdingsmiddelen tegen wolluis niet altijd werken.
Bij een gevestigde haag is beukenbladluis zelden dodelijk. De haag groeit gewoon door, al kunnen de bladeren krullen en verkleuren en kan er roetdauw op de honingdauw groeien. Dat ziet er lelijk uit, maar het brengt de haag niet om. Bij een jonge aanplant ligt dat anders: daar kan de bladluis in de eerste drie jaar zo verzwakken dat planten doodgaan of zwaar achterop raken. Houd jonge hagen dus goed in de gaten, vooral in mei en juni als de luizen actief zijn.
Bestrijding kan met een harde straal water, met zachte zeep of met een systemisch middel als de aantasting zwaar is. Lieveheersbeestjes en zweefvliegen houden de populatie vaak vanzelf in toom als je niet meteen grijpt naar chemie. Bij een lichte aantasting op een gevestigde haag kun je het beste gewoon afwachten, want de natuurlijke vijanden lossen het meestal op.
Houd er rekening mee dat grond, klimaat en cultivar per tuin verschillen. Alles wat in dit overzicht staat over giftigheid voor kinderen of huisdieren kun je beter checken met het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum of een dierenarts dan vertrouwen op een artikel.