Taxus baccata, de venijnboom, is de meest gebruikte haagconifeer in Nederland en geliefd bij vormsnoeiers. De plant groeit langzaam, verdraagt schaduw en loopt als enige naaldboom betrouwbaar uit op kaal hout. Alle delen zijn dodelijk giftig voor mens en dier.
| Botanische naam | Taxus baccata | | Nederlandse naam | Venijnboom, taxus | | Familie | Taxaceae | | Type | Conifeer, geschikt als haag, solitair of vormsnoei | | Standplaats | Zon, halfschaduw en schaduw; beste groei in halfschaduw | | Grondsoort | Humusrijke, goed doorlatende grond, liefst licht kalkhoudend | | Water | Matig vochtig, geen natte voeten, droogte wordt beter verdragen dan wateroverlast | | Winterhardheid | Volledig winterhard in heel Nederland | | Groei per jaar | 10 tot 20 cm | | Eindhoogte als haag | 1 tot 3 meter (snoei bepaalt hoogte) | | Plantafstand | 2 tot 8 per meter, afhankelijk van plantmaat (zie tabel hieronder) | | Snoeimoment | Mei of begin juni, tweede beurt eind augustus | | Giftig | Ja, alle delen, taxine |
Plantafstand per plantmaat
| Plantmaat | Aantal per meter |
|---|---|
| 10 tot 20 cm | 8 |
| 20 tot 30 cm | 6 |
| 30 tot 50 cm | 5 |
| 50 tot 80 cm | 4 |
| 60 tot 80 cm | 3 |
| 180 tot 200 cm | 2 |
Standplaats en grond
Taxus baccata is de meest schaduwtolerantste haagconifeer die er bestaat. Waar thuja en cipres wegkwijnen onder bomen of aan de noordkant van een gebouw, blijft taxus groeien. De plant doet het in volle zon, maar de beste groei en de groenste naaldkleur komen in halfschaduw. In diepe schaduw wordt de groei trager en blijft de haag opener, maar ook daar sterft taxus niet af.
De grond moet goed draineren. Natte voeten doden taxus sneller dan droogte, vooral in de winter. Wateroverlast veroorzaakt wortelrot, herkenbaar aan gelige naalden en aftakkende takken. Een humusrijke, licht kalkhoudende grond is ideaal, maar taxus past zich aan vrijwel elke grondsoort aan, zolang het water maar weg kan.
Op zware klei of in kuilen waar water blijft staan, plant je taxus iets hoger dan het omringende maaiveld of werk je zand en compost door de bodem. Eenmaal geworteld is taxus droogtetolerant en haalt water uit diepere lagen. Bij extreme droogte kan extra water in de eerste zomers na het planten wel nuttig zijn, maar daarna redt de plant zich zelf.
Groei en geduld
Taxus groeit langzaam: 10 tot 20 centimeter per jaar. Wie een haag plant van kleine exemplaren van 20 tot 30 centimeter, heeft vier tot vijf jaar nodig voor een afschermende haag van anderhalve meter. Dat vraagt geduld, en wie sneller resultaat wil, kiest grotere plantmaat of een sneller groeiende soort.
Het voordeel van die trage groei is dat de haag weinig onderhoud vraagt. Twee keer snoeien per jaar is voldoende, waar een conifeer als levensboom drie of vier keer nodig heeft om strak te blijven. De dichte vertakking die taxus opbouwt door die langzame groei maakt de haag ook duurzamer: er ontstaan geen gaten en de structuur blijft vol, ook laag bij de grond.
Wie taxus solitair plant of als vormsnoei opkweekt, profiteert van hetzelfde principe. De vorm blijft lang staan en vraagt weinig correctie. In oude tuinen staan taxussen van honderden jaren, nog steeds groen en vol.
Snoeien
Snoei taxus voor het eerst in mei of begin juni, wanneer de eerste groeischub is uitgehard maar voordat de tweede begint. Een tweede snoeibeurt volgt eind augustus. Die twee momenten houden de haag strak zonder bruine snijvlakken, omdat de nieuwe groei de snedes bedekt.
Het bijzondere aan taxus is dat de plant uitloopt uit oud, kaal hout. Je kunt een verwaarloosde haag van tien jaar oud in maart terugzagen tot bruine stammen van tien centimeter dik, en binnen een seizoen verschijnen nieuwe scheuten. Dat maakt taxus uniek onder de coniferen en geschikt voor renovatie en vormsnoeierij. Meer over timing, techniek en het terugzagen naar kaal hout vind je in het uitgebreide artikel over taxus snoeien.
Snoei niet bij vorst of in periodes met extreme droogte. De plant herstelt sneller als de groeiomstandigheden gunstig zijn. Voor een strakke haag snoei je iets smaller aan de bovenkant dan onderaan, zodat licht de onderste takken bereikt en de basis vol blijft.
Giftigheid
Alle delen van taxus baccata zijn dodelijk giftig door het alkaloïd taxine. Naalden, schors, hout en zaden bevatten het gif, alleen het rode vlezige omhulsel van het zaad niet. Vooral voor paarden, maar ook voor andere grazers zoals schapen, geiten en runderen, kan een kleine hoeveelheid snoeisel al dodelijk zijn. De dood treedt binnen enkele uren in door hartstilstand.
Gedroogd snoeisel is gevaarlijker dan vers, omdat de bittere smaak die dieren normaal afschrikt bij het drogen verdwijnt. Vee dat vers taxussnoeisel links laat liggen, eet gedroogde takken wel. Gooi snoeiafval van taxus daarom nooit op een weide of bij vee, ook niet als composthoop aan de rand van het perceel. Laat het ophalen met het groenafval. Verbranden is geen alternatief: de rook van taxus bevat taxine en baccatine, dus wie het snoeisel in een vuurkorf of open haard gooit, ademt het gif zelf in.
Voor kinderen en huisdieren geldt hetzelfde risico. Een paar naalden zijn al genoeg voor vergiftiging. Wie kinderen of vrij lopende dieren heeft, plant taxus niet binnen bereik of omheint de haag. Bij vermoeden van vergiftiging bel je direct het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum of een dierenarts.
Verwarring met andere planten
Taxus wordt vaak verward met thuja en cipres, vooral door mensen die een haag willen planten en geen verschil zien tussen coniferen. Het belangrijkste onderscheid zit in de reactie op snoei: taxus loopt uit op kaal hout, thuja en cipres niet. Wie een thuja te diep terugsnijdt tot bruin hout, heeft een dode haag. Bij taxus is dat juist de methode om een oude haag te verjongen.
Bodem, klimaat en cultivar verschillen per tuin. Controleer giftigheid voor kinderen en dieren altijd bij het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum of een dierenarts, niet alleen op basis van een artikel.